‘Popmuziek werkt het beste als elke zin rijmt op de vorige’

Stoplap. Het is een woord dat vaak valt, als je met Niek Hilkmann praat over de muziek die hij met zijn kwartet maakt. Het woord heeft een veelheid aan betekenissen: een techniek om iets te laten rijmen in een gedicht, maar ook een nietszeggende uitdrukking, gebruikt om te verhullen dat je eigenlijk niks te melden hebt, een dooddoener. Én het woord roept associaties op aan de tijd waarin men nog gaten in kleding herstelde, met een stoplap.

Kwartet Niek Hilkmann. Ook die naam zet je in gedachten in een tijdmachine en katapulteert je terug naar de tijd dat Nederland nog naar spruitjes rook, kleinburgerlijk, verzuild, benauwd. De tijd van ‘wat hoort en niet hoort’. De naam van de band doet denken aan combo’s uit de jaren vijftig en zestig. Het Cocktail Trio bijvoorbeeld.

„Ik krijg van de meeste mensen te horen dat ze onze naam vooral met een jazzkwartet associëren. Ik moest zelf eigenlijk ook als eerste aan de vroege amusementscombo’s denken… Die associatie is op zich geen ramp, al is het wel een gevaarlijke. We opereren in een veld waar het een vloek zou zijn als mensen denken dat wat we doen alleen maar grappig is. Als we onszelf niet serieus zouden nemen, dan graven we ons eigen grap, ehh, graf,” verspreekt Hilkmann zich Freudiaans.

Op 22 januari verschijnt Een Teken Aan De Wand, de debuutplaat van het Rotterdamse kwartet, uitgegeven door Excelsior Recordings. Hilkmann kende de mensen van Excelsior nog uit de tijd dat hij met Yoshimi! speelde. De banden werden opnieuw aangehaald toen Excelsior in 2019 een compilatie van cultheld Eric de Boer alias Ricky de Sire uitgaf. Het Kwartet begeleidt De Sire wel eens. „De stap om onze muziek naar Excelsior te sturen was zo niet zo niet zo groot meer. Ze lieten me weten dat ze de muziek leuk vonden en wel wilden uitgeven. Ze zeiden ook dat ik Danny Vera hiervoor kon bedanken, omdat zijn Roller Coaster de kosten voor de plaat zou dekken. Een goede zaak lijkt me,” gniffelt Hilkmann.

Eierschalen
Een Teken Aan De Wand telt acht Nederlandstalige liedjes. Op het eerste gehoor nummers met teksten vol moddervette rijm over onderwerpen waar doorgaans geen acht op wordt geslagen. Wat dacht je van eierschalen bijvoorbeeld? Een beetje lullig allemaal. Het is onmogelijk om niet aan Spinvis te denken, mede uitgelokt door de gedragen voordracht en de excellente, maar licht geaffecteerde uitspraak van het Nederlands door zanger Hilkmann. Maar dan uitgeserveerd op muziek die veel weg heeft van de stijl van Lewsberg. Niet verwonderlijk, aangezien Arie van Vliet in de rol van bassist deel uitmaakt van het Kwartet. Bovendien stak Lewsberg-gitarist Michiel Klein een handje toe bij de opnamen in de Rotterdamse LGM-studio van Chris van Velde. De muziek vormt zodoende een wonderlijke combinatie. En vooral door de teksten vol rijm en archaïsch aandoend taalgebruik, krijgt de luisteraar onmiddellijk de vraag voorgeschoteld; is dit serieus?

Neem nu de single De Turbo Polyp. Hilkmann: „Dat nummer gaat over een hele specifieke obsessie. Wat biedt houvast aan mensen als ze even niet meer weten hoe ze zich moeten verhouden tot de wereld? Als een verbreding van de blik niet werkt, dan ga je die juist vernauwen. De Turbo Polyp is in essentie een gewone kermisattractie. Je gaat erin zitten, je amuseert je, en je gaat er weer vandoor. Dat is dat. Maar er zijn dus mensen voor wie dit ritje en de attractie alles is. Die obsessie kan zo groot worden dat je figureert in het tv-programma Man Bijt Hond. Daar is ooit iemand uitgelicht die zo door De Turbo Polyp was geobsedeerd dat hij deze met lego nabouwde, hem achterna reisde en meerdere ritjes per avond in de machine maakte. Hij droomde ervan om de Polyp eens te mogen opereren. Is dat iets positiefs of negatiefs? Ik kan daar niet echt een uitspraak over doen, maar het biedt zeker stof tot nadenken. Het is sowieso typisch dat juist deze video een soort Youtube-hit werd.”

Foto’s: Els Kuijt

Ongemakkelijk
Het kwartet kiest bewust voor de vorm waarin zij hun muziek brengen. Om de benadering in te kleuren, wijst Hilkmann op de hoes van zijn plaat. Die ziet eruit als een oude ansichtkaart met daarop clichématig aandoende beelden van Nederland. „We lezen beelden en teksten bij voorhand op een bepaalde ingebakken manier. Beide zitten vol clichés, verwijzingen en gebaande paden die normaliter tot hetzelfde eindpunt leiden. Ik wilde wel eens kijken hoe die paden zelf eigenlijk zijn opgebouwd en wat deze te zeggen hebben. Door plekken als Valkenburg, Cadzand en Giethoorn op te zoeken, vakantieplaatsen die zowel herkenbaar als vervreemdend overkomen, hoopte ik hier meer over te weten te komen. Op dezelfde manier zoeken we in onze muziek bepaalde thema’s en motieven op, die zowel tot plezierige als ongemakkelijke situaties kunnen leiden.”

Lees verder na het kader

Authentieke uitingen en ongemak

Hilkmann is geïnteresseerd in wat je zou kunnen omschrijven als authentieke uitingen en de reacties daarop. Outsider muzikanten bijvoorbeeld: van die artiesten die als het ware naïef muziek maken, zichzelf alles aangeleerd. Los van een context liefst, buiten invloed van populaire muziek, laat staan wat ‘goede smaak’ wordt gevonden. Dat type muziek, kan ongemak oproepen bij luisteraars. Wat moet je er nu van vinden? Kun je het wel leuk vinden, of wordt je dan door anderen voor gek versleten?

„Mensen hebben moeite om zich verbaal authentiek te uiten, zowel in sociale situaties, als in muziek. De essentie van het ongemak, ligt in de angst om je niet oprecht te kunnen uiten. Context laat dit vaak simpelweg niet toe, of dat nu een sociale situatie of een artistieke discipline is. In novelty muziek uit de jaren vijftig en zestig in de VS zie je dat artiesten hun eigen authenticiteit op het spel zetten door er, omwille van amusement, een soort grap van te maken. Tiny Tim, The Legendary Stardust Cowboy; het zijn in essentie artiesten die nog iets ongestuurd hebben, maar dat werd onschadelijk gemaakt door het raamwerk waarin ze opereerden. De dubbelzinnigheid die daaruit ontstaat vind ik erg interessant. Bij veel Nederlandstalige volksmuziek zie je iets soortgelijks gebeuren.”

Rijmwoorden
Terug naar de rijm. Op de nadrukkelijke vraag of hij niet bang is dat toehoorders het debuut van het kwartet mede vanwege die nadrukkelijke rijm toch gaan opvatten als een grap, zegt hij: „Het zou me verbazen als een grote groep mensen onze muziek leuk zou vinden enkel om de verkeerde redenen. Het zou wel heel interessant zijn, moet ik zeggen.”

Gebruik je bij het schrijven net als André Hazes het Prisma Rijmwoordenboek?
„Ik heb de Jaap Bakker. Erg handig! Ik vind ook dat je niet te vies van rijmelarij moet zijn, uiteindelijk is het ook een nuttig stijlmiddel. Als je dat af en toe wilt toepassen, dan is er geen beter hulpmiddel dan een rijmwoordenboek. Ik raad iedereen aan om er eentje te kopen.”

Hilkmann slaat het boek open en bladert. Hij laat zien dat de rijmsuggesties zijn opgedeeld naar hoeveelheden lettergrepen. „En hoe meer lettergrepen, des te mooier en vergezocht de associaties. De gezegden zijn heel fraai. Bijvoorbeeld alles dat rijmt op ‘alen’: eer aan te behalen, spiegeltjes en kralen, indianenverhalen: alle stoplappen komen langs. Leergeld betalen… Ja, echt een aanrader hoor!”

„Popmuziek, hoe plat het ook klinkt, werkt gewoon het allerbeste als elke zin rijmt op de vorige,” merkt de Rotterdammer op. „In sommige liedjes overdrijven we deze rijmvorm expliciet met het idee dat wanneer je iets maar vaak genoeg herhaalt, de betekenis na een tijdje omslaat. Om een voorbeeld te noemen: in Een Teken Aan De Wand eindigen we met een opsomming. Dat hele nummer gaat over fatalisme. Door de herhaling aan het einde wordt alles in de opsomming uiteindelijk letterlijk een teken aan de wand, zolang je er maar oog voor hebt.”

Doet met al die aandacht voor de taal de muziek er eigenlijk nog toe?
„Natuurlijk, muziek biedt het kader voor de tekst waardoor deze meer wordt dan een verzameling loze kreten. Als ik de tekst van De Turbo Polyp vrij van iets op papier zou zetten, dan krijg ik het niet gepubliceerd, denk ik. Maar de beste popteksten zijn soms de slechtste gedichten. Het zijn twee totaal verschillende dingen.”

Voor mijn gevoel staan je teksten toch op de voorgrond op de plaat. Het zijn als het ware vooral luisterliedjes.
„Ze zijn ook zeker om naar te luisteren en ik neem de teksten dan ook erg serieus. Als je de pretentie hebt dat je teksten ergens over moeten gaan, dan kun je niet zomaar wat zingen. ”

Had je het ook in een ander genre muziek kunnen gieten?
„Misschien, maar niet in ieder genre. Je moet zelf ook iets met de muziek hebben. Arie van Vliet en ik hebben beiden een voorkeur voor het soort muziek dat we nu maken en kunnen daarin ons ei kwijt. Genre is ook niet neutraal. Als wij bewust stijlpastiches zouden hebben gemaakt – een liedje nederbeat, een liedje als Het Goede Doel – dan zou het allemaal op een soort parodie zijn uitgelopen, en dat willen we juist niet. Want de muziek en de teksten zijn behoorlijk persoonlijk.”

> Lees ook de recensie

Een gedachte over “‘Popmuziek werkt het beste als elke zin rijmt op de vorige’

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s