Ter gelegenheid van het verschijnen van een boxset met maar liefst 50 liedjes tourde de Amerikaanse punkrockband Superchunk eind 2023 door Europa en deed eindelijk weer eens Nederland aan. Op het podium nog maar twee oorspronkelijke bandleden: zanger-gitarist Mac McCaughan en gitarist Jim Wilbur. Is er nog een toekomst voor deze band die in de jaren negentig surfte op de golf van populariteit van gitaarbands uit de VS?

Op de foto de bezetting van Superchunk tijdens de EU-tour in 2023 met vlnr Betsy Wright, Jim Wilbur, Mac McCaughan en Laura King.

In Patronaat in Haarlem is Mac McCaughan druk bezig de merch netjes uit te stallen. Het is het laatste optreden van de band in Europa tijdens een tour die kriskras door Europa leidde. De band reist rond met een klein gezelschap, ze doen ouderwets alles zelf, en spelen vooral in kleinere zalen. Niets dat nog wijst op de populariteit die zij met name in eigen land in de jaren negentig en de eerste jaren van deze eeuw genoten. 

De afgelopen jaren is de bezetting van de band fundamenteel gewijzigd. Bassiste Laura Ballance besloot jaren geleden al niet meer live op te treden omdat zij gehoorproblemen kreeg. Zij blijft wel bij de band betrokken en speelt wel mee als nieuw songmateriaal wordt opgenomen. En onlangs besloot Jon Wurster om zijn energie te richten op een aantal andere bands waarin hij speelt, waaronder Mountain Goats en de begeleidingsband van Bob Mould. In een vraaggesprek legt hij uit dat hij er ‘niet meer met zijn hart’ bij was, als hij speelde in Superchunk. Laura King neemt zijn plaats in. McCaughan werkte eerder met haar bij zijn solo-shows en zij speelt in de door Merge uitgebrachte band Bat Fangs. Op bas neemt normaal gesproken Jason Narducy, die samen met Wurster in de band van Bob Mould speelt, de honneurs waar. Maar tijdens de Europese tour in 2023 was hij niet beschikbaar en nam Betsy Wright zijn plek in. Zij speelt in onder andere Ex Hex en Bat Fangs. Superchunk speelde in Haarlem dus in feite met een ingespeelde ritmesectie: Wright en King spelen met elkaar in Bat Fangs. „Het was hartstikke leuk om die twee mee te hebben tijdens deze Europese tour”, vertelt de frontman. „Ik heb genoten van hun energie. Voor Laura was het enerverend, haar eerste tour in Europa.”

Eerlijk is eerlijk, ook tijdens hun laatste show in Haarlem was het te merken dat niet elk bandlid het repertoire al goed kende. „Ze hebben er heel hard voor gewerkt samen en moesten heel veel liedjes proberen te leren in korte tijd”, legt McCaughan uit. „Maar ook Jim en ik hadden heel veel van dat oude werk dat we speelden – we vierden de dertigste verjaardag van ons album On The Mouth – al lang niet meer gespeeld. We hebben dus veel gerepeteerd, meer dan Jim en ik in misschien wel twintig jaar hadden gedaan. Maar met name voor Betsy en Laura was het een hele klus en dat hebben ze geweldig gedaan. Het was voor Jim en mij wel erg leuk om tijdens deze tour te kunnen putten uit al die oude songs en die weer eens te spelen. Dat maakte het puzzelen met de setlist het leukste moment van elke dag.”

Liever kleine clubs
Ondanks de personeelswisselingen lijkt Superchunk niet van zins de handdoek te werpen. „Jim en ik hebben heel veel plezier bij het spelen van shows en met het werken aan nieuwe nummers. Daarom willen wij er graag mee doorgaan. In elk geval zolang als er mensen zijn die met ons mee willen spelen en daar ook plezier aan beleven. Ik hoop dat ons enthousiasme is overgekomen tijdens onze show in Haarlem. Jim en ik hebben nog steeds zin in touren. We vinden het heerlijk om live te spelen en doen dat het liefst in kleine clubs. Die diy-plekken, de meer punk-achtige podia, en de ervaringen die daar aan verbonden zijn.”

Jammer dat de muziekpers is gereduceerd tot een paar websites waarvan het merendeel enkel over mainstream muziek schrijft

Is de bezetting die we in Europa gezien hebben dan ook de basis waarmee zij verder gaan? Mac McCaughan vertelt dat er in zijn studio al is gewerkt aan nieuwe songs. Dat doen ze met op bas Laura Ballance. Met het wegvallen van Jon Wurster treedt Laura King toe tot de kern van de band, en zal zij ook op nieuw werk van Superchunk te horen zijn. „Hopelijk zul je daar over niet al te lange tijd de eerste dingen van kunnen gaan horen.”

McCaughan was verrast door de hoeveelheid mensen die de band gedurende de Europese tour nog trok. Hun laatst verschenen album Wild Loneliness verscheen in de corona-periode en touren was onmogelijk. Zodoende was het jaren geleden dat Superchunk Europa aandeed. „Dan vergeten mensen je, je staat niet meer op hun radar. Daarom waren we toch aangenaam verrast door de belangstelling.”

De frontman is samen met Laura Balance oprichter en manager van het platenlabel Merge. Altijd kijkt hij daarom met veel belangstelling naar nieuwe bands, maar veel tijd had hij daarvoor niet tijdens deze tour. „Ik heb mijn best daarvoor wel gedaan. Maar de echt coole dingen gebeuren waarschijnlijk lokaal en op kleine schaal. Het is moeilijk om daar achter te komen, tenzij iemand je iets aanbeveelt. En er is ook zo veel tegenwoordig. Want het is nu heel gemakkelijk om je eigen muziek uit te brengen. Dat is mooi, maar je hebt iemand nodig die je vertelt waar je naar zou moeten luisteren. Daarom vind ik het jammer dat er zo veel muziekpers is verdwenen. In Amerika las je in lokale kranten welke nieuwe muziek er verscheen en welke concerten er waren. Die zijn op de meeste plaatsen verdwenen. En ook de algemene muziekpers is gereduceerd tot een paar websites waarvan het merendeel dan ook nog enkel over mainstream dingen schrijft. Er is per saldo tegenwoordig dus veel meer muziek die wordt uitgebracht maar tegelijkertijd zijn er nog maar een paar platforms waar je die muziek kunt ontdekken.”

Uitdaging voor het brein
Op het podium van de kleine zaal van Patronaat straalt de 56-jarige McCaughan nog een en al energie uit. Hij schreeuwt als vanouds de longen uit zijn lijf en geselt zijn gitaar. Hij grinnikt als hem wordt gevraagd waar hij op zijn leeftijd nog de kracht vandaan haalt. „Dat heeft veel te maken met weten waar je grenzen liggen en de wil om een goede show te geven. Dertig jaar geleden waren we waarschijnlijk wat later naar bed gegaan en hadden we wat meer gedronken. We gedroegen ons als 25-jarigen doen. Nu niet meer, en dat helpt om energie te sparen voor het optreden en dat ook goed te kunnen doen. Daarnaast zorg ik er als ik thuis ben voor dat ik genoeg beweeg. Dat houdt meestal in dat ik een paar mijlen loop bij het uitlaten van de hond, dat is prima training. En rekken en strekken voor het optreden en hopen dat we ons bij het spelen niet blesseren. Daarnaast is optreden ook een uitdaging voor mijn brein. Ik vergeet normaal de teksten als ik die niet van tevoren oefen. En dan nog kan ik op het podium een black-out krijgen midden in een zin in een nummer dat ik al honderd keer heb gespeeld.”

We moeten heroverwegen hoe artiesten worden gecompenseerd voor streaming

Met de leeftijd komt ook een andere instelling waarmee McCaughan muziek maakt. Andere dingen worden belangrijk. „Ik denk dat ik meer relaxt muziek maak en meer open sta voor samenwerking met anderen. Als je begint, zeker bij het maken van je eerste paar platen, dan ben je daar in je hoofd al heel lang mee bezig. En daarom heb je dan het idee dat het op die ene bepaalde manier moet , precies zoals jij het in je hoofd hebt. Maar na een tijdje ga je je hopelijk realiseren dat elk liedje waar je aan werkt een halte is op de route die je volgt. Er komen altijd weer kansen om andere dingen uit te proberen. De ene keer zal het meer succesvol zijn dan de ander, maar uiteindelijk is het allemaal onderdeel van een groter geheel. Ik denk dat het waardevol is dat in gedachten te houden als muzikant.”

„Tegelijk weet ik van mijzelf dat ik nog steeds vind dat elke show een geweldige show moet zijn. En elk album dat ik maak moet een klassieker zijn. Daarom is blijven experimenteren ook zo belangrijk. Je wilt niet telkens dezelfde plaat maken, en wilt ook niet dat het gedateerd gaat klinken wat je doet, maar dat mensen over een aantal jaren nog steeds naar je muziek willen luisteren. Ons meest recente album Wild Loneliness is bijvoorbeeld gemaakt tijdens de pandemie. Maar die plaat gaat daar maar in beperkte mate over. Ik hoop dat mensen er daarom over tien jaar ook nog naar willen luisteren.”

Compensatie voor streamen
Als actief muzikant en manager van een platenlabel weet McCaughan als geen ander dat het dezer dagen moeilijk is om het hoofd boven water te houden in de muziekbusiness. „Er worden meer geweldige platen dan ooit tevoren gemaakt. En mensen luisteren naar meer naar muziek dan ooit. Toch is het bijna onmogelijk om te overleven als artiest of platenlabel. Want er wordt vooral geluisterd via streamingsdiensten en dat levert bijna niets op. Daarnaast kopen liefhebbers nog albums uiteraard, en er worden ook nog cd’s verkocht. Maar het maken daarvan is erg kostbaar, arbeidsintensief en de marges zijn erg smal. Dat betekent dus dat het een worsteling is op dit moment, voor iedereen die in de muziek actief is. En ik weet eerlijk gezegd niet wat de oplossing is, anders dan dat we moeten heroverwegen hoe artiesten worden gecompenseerd voor streaming.”

Heeft labelbaas McCaughan een advies voor jonge artiesten die hopen een carrière te starten in de muziekwereld? „Ons advies is eigenlijk altijd geweest: doe wat je doet, maak je kunst op de manier waarop jij het wilt en volg je eigen visie. Maar reken er niet op dat je er ooit je brood mee kunt verdienen. Lukt dat wel, dan is dat geweldig, zie het als een onverwachte bonus. Maar zodra je wat je doet laat beïnvloeden omdat je er geld mee wil verdienen, dan loopt dat op twee manieren op een teleurstelling uit. Want dan maak je je kunst op een manier die je eigenlijk niet wilt en zul je zien dat je er alsnog niet genoeg mee verdient om je ermee te kunnen onderhouden. Ik zeg niet dat je je niet zakelijk moet opstellen. Maar wordt het nooit meer dan een hobby, dan heb je in elk geval het plezier dat je er aan beleeft. Dat is denk ik de beste manier om er mee om te gaan.” 

Foto’s: Merge Records Live-foto’s: Wim du Mortier